PATENT.CAFÈ

1- Tescil Gerekliliği

İstisnadan yararlanabilmek için TÜRKPATENT tarafından incelemeli sistemle verilmiş patent veya olumlu araştırma raporu sonucunda verilmiş faydalı model belgesi alınmış olması gerekmektedir. İstisnadan yararlanma süresi sağlanan koruma süresi ile sınırlıdır. Koruma süresi başvuru tarihinden itibaren hesaplanır ve Faydalı Model için 10 yıl, incelemeli patent için 20 yıldır. İstisnadan ancak tescil tarihinden itibaren yararlanılabilir. Başvuru aşamasında yararlanılamaz.

Burada önemli bir husus, tescil almış olmasına rağmen bir hükümsüzlük davası ile hükümsüz kılınan bir patent veya faydalı model konusu bir buluş için vergi istisnasından yararlanılmış olması halinde, istisna dolayısıyla zamanında tahakkuk ettirilmeyen vergiler, vergi zıyaı cezası ve gecikme faizi ile birlikte tahsil edilecek olmasıdır. Bu yüzden, hükümsüzlük gerektirecek şekilde kapsam aşımı yapan, tekniğin bilinen durumuna karşı dikkatli bir değerlendirme yapılmamış, kalitesi düşük patent belgeleriyle vergi istisnasından istifade etmek patent sahibi açısından büyük bir mali risk oluşturacaktır. Vergi istisnasından istifade etmeden önce patent kalitesinin test edileceği bir “due diligence” çalışması yapmak ya da kalitenin yüksek olduğunu gösterir şekilde, örneğin Avrupa’da ve ABD gibi farklı bölge/ülke patent ofislerinde belge almayı başarmış ulusal incelemeli patent belgesi için vergi istisnasından yararlanmak riski azaltabilir. 

      2- Türkiye’de ARGE ve Üretim

Buluş konusu üretim ve teknoloji geliştirmenin Türkiye’de yapılmış olması gerekmektedir. Yurtdışında üretilen veya tamamen yurtdışında geliştirilen ürünlere yönelik bir vergi istisnası uygulaması yoktur. Kısmen yurtdışında gerçekleştirilen ARGE durumunda, yurtiçi ARGE harcama oranı istisna uygulamasında dikkate alınabilir. 

      3- Ticari Kazancın Kapsamı

Tebliğe göre buluşların lisanslanması, devri, seri üretim ile pazarlanması ve üretim sürecinde kullanılarak satılmasıyla elde edilen kazançların buluşa atfedilen kısmı %50 oranında kurumlar vergisinden müstesnadır. Patent sahibi veya patent haklarını devralan tarafından bir inhisari lisans verilmesi ve lisansın sicile kaydı halinde, lisans alanın ticari satışlardan elde ettiği gelir için istisnadan yararlanması mümkündür. 

      4- Ticari Kazancın Buluşa Atfedilen Kısmı

Ticari kazanç, bir buluşun doğrudan satış ve pazarlamasıyla ya da veya buluşun ticari ürünün elde edilmesinde kullanılarak satılmasıyla elde edilebilir. İlk durumda, kazancın tamamı, ikinci durumda buluşa atfedilen kısım itibariyle vergi istisnasından yararlanılabilir.

Patent veya faydalı model belgesi ile korunan buluşun koruma kapsamı istemler ile belirlenir. Buluşa atfedilen ticari kazancın belirlenmesinde yine patent veya faydalı model belgesinin istemlerinden yararlanılabilir. İstemlerin yorumlanmasında tarifname ve şekiller de kullanılır. Örnek bir uygulama olması bakımından, vergi istisnasından istifade edilecek patentin ürün istemleri unsurlarına ayrılarak, ticari kazanç elde edilen buluşla örtüşüp örtüşmediği kontrol edilebilir. Eğer istem unsurları, ticari kazanç elde edilen unsurla tam olarak örtüşmüyorsa, ticari üründe kullanım oranı ürünü oluşturan ve patent istemi unsurlarına dahil olan ve olmayan maliyetler esas alınarak belirlenebilir. 

Patentli buluşlara yönelik vergi istisnası uygulamasında yaşanan en büyük sorun, patent inceleme süreçlerinin uzun olması nedeniyle kaybedilen zamanın vergi istisnası açısından telafi edilemiyor olmasıdır. Patent süreçlerini hızlandırmak için ulusal patent başvuru aşamasında Türk Patent tarafından yeni uygulamaya alınan Acil Araştırma Raporu talebinden yararlanmak ve araştırma/inceleme taleplerini başvuru esnasında yapmak olumlu sonuçlar verebilir. Diğer yandan, hızlı ilerleyen süreçlerin patent kalitesini etkilemediğinden emin olunmalıdır. 

Ayrı bir sorun ise bir patent ile üçüncü taraflara patent hakkına tecavüz davası açılması halinde, aynı patent ile vergi istisnasından yararlanılması halinde ortaya çıkabilecek karşı dava riskidir. Ülkemizde genellikle patent hakkına tecavüz davası açıldığında, davalı karşı dava olarak patentin hükümsüzlüğünü talep etmektedir. Hükümsüzlük davalarında ise esasa yönelik inceleme, Türk Patent gibi mevzuatı ve uygulamayı bilen tecrübeli bir kurum tarafından değil mahkemenin atadığı bilirkişi heyeti tarafından yapılmaktadır. Bilirkişi heyetinin mevzuata hâkim olmadığı durumlarda, hükümsüzlük davalarında beklenmedik kararlar çıkabilmektedir. Eğer patent hükümsüz kılınırsa, vergi istisnasından yararlanılan tutarın vergi ziyaı ve faiziyle birlikte ödenmesi gerekecektir. Bu durumda, patent sahibinin bahsedilen riskleri gözeterek patenti caydırıcı bir rekabet aracı olarak mı kullanacağı yoksa vergi istisnasında mı kullanacağına karar vermesi gerekebilir.   

Uygulamadaki bir diğer sorun, uygulama kolaylığı için istisnanın patent değerleme raporuna olan bağı kaldırıldığından herhangi bir vergi denetlemesi durumunda savunma zorluğudur. Vergi denetlemesi yapılacakmış gibi istisnadan yararlanılan her bir patent için bir hazırlık dosyası oluşturulması ve dosya içerisinde patent ve ticarileşen ürünle ilgili karşılaştırmaların yer alması önemlidir. 

Patentli buluşlara yönelik vergi istisnası (Patent Box), Türkiye’de yerli ve yabancı firmalar için ARGE yatırımlarının teşvik edilmesi bakımından oldukça faydalı bir yasal düzenlemedir. Şirket yönetimlerinin bir patent portföyü oluşturmak için bütçe ayırmasını kolaylaştırdığı da açıktır. 

Burada, uygulamada görev alan kişilerin istisnadan yararlanılan patentin kalitesini kontrol etmesi ve emin olmadan istisnadan yararlanmamaları sonraki süreçlerde yaşanabilecek olumsuzlukların büyük ölçüde önüne geçecektir. Ayrıca bir vergi denetlemesine karşı hazırlık teşkil edecek dokümantasyonun yapılmasını ve arşivlenmesini tavsiye etmekteyiz.